وضعیت استفاده آسیب زا از تلفن همراه در بین دانش آموزان

وضعیت استفاده آسیب زا از تلفن همراه در بین دانش آموزان

معصومه سورگی

کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بیرجند، ایران.

دارنده گواهینامه از هشتمین همایش علمی پژوهشی علوم تربیتی و روانشناسی، آسیبهای اجتماعی و فرهنگی ایران

چکیده

تلفن همراه به عنوان یک تکنولوژی جدید دارای مزایا و معایبی است که زندگی اجتماعی و حرفه ای افراد را تحت تاثیر قرار داده است. بررسی تاثیر این تکنولوژی به استفاده بهینه آن کمک خواهد کرد. از این رو ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺑﺮرﺳﻲ وضعیت استفاده آسیب زا از تلفن همراه در بین دانش آموزان دختر متوسطه دوم شهرستان درمیان اﻧﺠﺎم ﺷﺪه  است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دختر متوسطه دوم شهرستان درمیان بود که تعداد کل آن ها  ۹۸۷ نفر است. نمونه آماری شامل ۶۰ ﻧﻔﺮ ازداﻧﺶ آﻣﻮزان بود که  بصورت دردسترس اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪﻧﺪ. ابزار مورد استفاده در این پژوهش مقیاس استفاده آسیب زا از تلفن همراه (COS) بود. داده ها با استفاده از آزمون t تک نمونه ای در محیط نرم افزارSPSS-23  مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. ﻧﺘﺎﻳﺞ پژوهش ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ بین میانگین گروه موردمطالعه و میانگین آزمون تفاوت معناداری وجود دارد و میانگین گروه نمونه از میانگین آزمون پایین تر است. ازاین رو می توان نتیجه گرفت که دانش آموزان موردپژوهش قرارگرفته شده از تلفن همراه به درستی استفاده می کنند.

کلیدواژه: آسیب  اجتماعی، تلفن همراه، دانش آموزان

مقدمه`

امروزه استفاده از تلفن همراه در بین جوانان و نوجوانان بسیار رواج یافته است و حتی بیراه نیست اگر گفته شود  به نوعی اعتیاد مدرن برای آنان درآمده است. بدون تردید تلفن همراه در عرصه های مختلف زندگی انسانها راه بافته و دارای اثرات مختلف اعم از مطلوب و نامطلوب است. تلفن همراه  علاوه بر اینکه ارتباطات انسانی را تسهیل نموده است فرصتی برای تماس های صوتی، گفتگوی زنده، ارسال پیام کوتاه، اینترنت و خدمات بانکی و … را به آسانی فراهم کرده است و این در حالی است که در کنار مزایای استفاده از تلفن همراه  به معایبی ازقبیل ایجاد فضاهای امن برای بزهکاران، شبکه های ارتباطی پنهان، وابستگی و اعتیاد به تلفن همراه و … درخصوص استفاده از این تکنولوژی نیز می توان اشاره کرد.

به گزارش گروه خواندنی های مشرق موسسه نیلسن در تحقیقی که روی افراد سنین مختلف جامعه انجام داد به این نتیجه رسید که نه تنها گوشی های هوشمند درحال تبدیل شدن به محبوب ترین وسیله در بین اقشار مختلف مردم هستند بلکه در این میان، جوانان نسبتا  بیشترین تمایل را به این وسیله نشان می دهند. این شرکت در بررسی های خود نشان داد که جوانان بین ۳۴-۲۵ سال بیشترین علاقه را به گوشی های هوشمند نشان می دهند و در این رده سنی ۶۲% افراد دارای یک گوشی هوشمند هستند(عسکری و دلاور، ۱۳۹۶). البته  باتوجه به رشد سریع استفاده از این تکنولوژی قابل پیش بینی است که آمارهای مذکور افزایش یافته باشند و یا به سنین پایین تر سرایت کرده باشند. فناوری های اطلاعات و ارتباطی  به طورکلی و تلفن همراه به طورخاص، به فناوری جوانان تبدیل شده است. جوانان مصرف کنندگان عمده فناوری تلفن همراه هستند و اغلب به عنوان پیشگامان اقتباس و تکامل آن محسوب شده اند(ببران و اخوان طباطبایی، ۱۳۹۰). در یک اصظلاح غیررسمی می توان جوانان و نوجوانان فعلی را نسل دیجیتال نامگذاری کرد.

اگرچه نباید استفاده از تلفن همراه را در بین کودکان و نوجوانان ممنوع کرد ولی می بایست راه حل هایی برای استفاده درست از آن ارائه کرد. اگرچه استفاده از امکانات رفاهی و تکنولوژی در هر جامعه حق همه افراد آن جامعه بوده باید قبل ازینکه تکنولوژی در دسترس عموم قرار گیرد ضوابط، شرایط و دستورالعمل خاص آن تدوین شود. بدیهی است که این امر در کشور ما معکوس شده بدین معنا که ابتدا تکنولوژی خواسته یا ناخواسته وارد شده  و پس از آن برای سلب آن چاره اندیشی می شودکه امری دشوار به نظر می رسد. شیوه های بازدارنده نتیجه مناسبی برای سیستم آموزشی و تربیتی به همراه نخواهد داشت بلکه دورشدن از نگاه سلبی و توجه به جنبه های موثر اجتماعی تلفن همراه ازطریق آموزش و آگاهی، تنها روشی است که با آن می توان علاوه بر احترام به حرمت نفس فرزندان، نسبت به مسائل مربوط به ارتباطات آنها کنترل و نظارت کافی داشت(ببران و اخوان طباطبایی، ۱۳۹۰).

تلفن همراه در طی یک دهه ای که از عمرش می گذرد چنان آثار فرهنگی و اجتماعی گسترده و عمیق تر در جوامع بشری به جا گذاشته است که این امر خود موجب پیدایش تحولات شگرف در رفتار بشر شده و امروزه تلفن همراه وسیله ای است که در دسترس اکثریت افراد جامعه قرار دارد که شاهد اثرات چه مثبت و چه منفی بر رفتار، تعاملات و شخصیت آنها هستیم.(قهرمانی،۱۳۹۵)

سازگاری یکی از لازمه‏های تعامل دانش‏آموزان است که ناسازگاری آن‏ها می‏تواند باعث مشکلات عدیده‏ای مثل خشم و پرخاشگری شود. تعاملات کم اجتماعی باعث افت سازگاری خواهد شد. همچنین توانایی برقراری ارتباط مؤثر یکی از مهارت‏های زندگی موردنیاز زندگی اجتماعی است. اضطراب اجتماعی نیز به‌عنوان یکی از معضلات تعاملات مجازی شناخته‌شده است که خود می‏تواند باعث بسیاری از مشکلات رفتاری دیگر گردد. آسیب‏های بدنی نیز با توجه به سن رشد دانش‏آموزان بسیار جدی و قابل‌تأمل است. ازاین‌رو با توجه به مشکلات رفتاری مذکور و همچنین تأثیر سوءاستفاده بیش‌ازحد از گوشی‏های موبایل هوشمند و صرفاً نرم‏افزارهای پیام‏رسان موبایلی می‏بایست در این زمینه برنامه‏ریزی خاص و ویژه‏ای انجام شود. این برنامه‏ریزی می‏بایست دارای جنبه‏های مختلفی باشد تا طیف‏های مختلف اختلال را شامل شود و مهم‏تر از آن موجب پیشگیری از آسیب جدید گردد  (زارع مقدم،۱۳۹۵).

معمولا برای حل مشکلات و معضلات اجتماعی ابتدا می بایست شناخت کافی از آن آسیب، وضعیت آن، پیش بینی آینده آن و راه حل های پیشنهادی داشت. این موضوع همچون گام دوم حل مساله دیویی(۱۹۹۳؛به نقل از ساویزی، ۱۳۹۴) است که اشاره به تشخیص و تعریف حل مساله دارد. از این رو برای حل مشکل استفاده آسیب زای دانش آموزان از تلفن همراه ابتدا می بایست وضعیت استفاده آن مشخص گردد که هدف اصلی پژوهش حاضر در این راستا تدوین شده است.

روش شناسی

پژوهش حاضر از نوع پژوهش های کمی و در زمره پژوهش های توصیفی است. جامعه پژوهش حاضر شامل کلیه دانش آموزان دختر متوسطه دوم شهرستان درمیان(خراسان جنوبی) است که در سال تحصیلی ۹۸-۹۷ مشغول به تحصیل بوده اند که تعداد کل آن ها ۹۸۷ نفر است. که از کل جامعه تعداد ۶۰ نفر به عنوان نمونه با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند.

ابزار مورد استفاده در پژوهش حاضر مقیاس استفاده آسیب زا از تلفن همراه ([۱]COS) بود. این مقیاس یک پرسشنامه ۲۳ سوالی است که به منظور سنجش استفاده آسیب زا از تلفن همراه، بر اساس ده شاخص روانشناختی از DSM  تهیه شده است. مقیاس استفاده آسیب زا از تلفن همراه (COS) هیچ خرده مقیاسی ندارد و در یک طیف لیکرت شش گزینه‌ای از هرگز تا همیشه نمره گذاری می‌شود.

تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از نرم افزار تحلیل آماری SPSS-23   انجام شد. تجزیه و تحلیل در دو سطح آمار توصیفی شامل  شاخص های گرایش مرکز و شاخص های پراکندگی و همچنین آمار استنباطی شامل آزمون t  تک نمونه ای بود.

یافته ها

آمار توصیفی

براساس یافته های پژوهش بیشترین فراوانی در سال تولد مربوط به دانش آموزانی بوده در سال ۱۳۸۰ متولد شده اند(۱۸نفر).

برای بررسی وضعیت استفاده آسیب زا از تلفن همراه با توجه به اینکه تنها یک گروه مورد مطالعه قرارگرفته اند و میانگین موجود با میانگین مطلوب  مقابسه خواهد شد از آزمون t تک نمونه ای استفاده شد.

در آزمون t  برای تعیین میانگین ازمون از ضرب تعداد سوالات با نمره میانی نمره گذاری استفاده شد. بدین صورت که نمره وسط پرسشنامه ۳٫۵ تعیین گردید و نمره ۲۱ سوال موجود در عدد ۳٫۵  ضرب گردید که نمره ۷۳٫۵ حاصل شد.

جدول ۱- آمار توصیفی

  تعداد میانگین انحراف استاندارد خطای استاندارد میانگین
جمع ۶۰ ۵۴٫۷۵ ۱۵٫۴۴ ۱٫۹۹

جدول۲-آزمونt تک نمونه ایمیانگین آزمون (۷۳٫۵)براساس یافته های جدول شماره ۲، بین میانگین گروه موردمطالعه و میانگین آزمون تفاوت معناداری وجود دارد. باتوجه به نتایج جدول شماره ۱ میانگین نمرات گروه موردمطالعه تقریبا ۱۸ نمره کمتر از نمره میانگین آزمون است. ازاین رو می توان نتیجه گرفت که دانش آموزان موردپژوهش قرارگرفته شده از تلفن همراه به درستی استفاده می کنند.نتیجه گیرییافته های پژوهش نشان داد که میانگین نمره استفاده از تلفن همراه در گروه موردمطالعه از میانگین آزمون کمتر است.  یافته های پژوهش حاضر با یافته های پژوهش های موسوی و شفیق(۱۳۹۶) که نشان دادند استفاده از تلفن همراه در سطح متوسط است و حسنی (۱۳۹۲) که نوع استفاده از تلفن همراه را در کلاس درس مطلوب نشان داده اند، تقریبا همسو است. در بررسی های انجام شده ، یافته های پژوهش عطادخت، حمیدی فر و محمدی(۱۳۹۲) که میزان استفاده از تلفن همراه را در بین دانش آموزان بالا نشان داده اند با نتایج پژوهش حاضر مغایر است. در بیان علت مغایرت می توان به زمینه فرهنگی و جنسیت دانش آموزان اشاره کرد چرا که پژوهش مذکور در یک زمینه فرهنگی دیگر و در بین دانش آموزان دختر و پسر به صورت همزمان انجام شده است.
باتوجه به یافته های پژوهش به نظر می رسد محل سکونت دانش آموزان موردپژوهش در روستا و ازطرفی زندگی در خوابگاه در طول ایام هفته و اعمال ضوابط و مقررات مربوطه، امکان دسترسی محدودتر آنان به گوشی هوشمند و بهره مندی از امکانات اینترنت و … را فراهم نموده است. ازسویی دیگر فرهنگ مردم بومی منطقه درخصوص ارتباط دختران با تکنولوژی و رسانه های جمعی به ویژه در فضای مجازی روی نتایج بدست آمده در پژوهش تاثیرگذار بوده است. بنابراین بین میانگین گروه موردمطالعه و میانگین آزمون تفاوت معناداری وجود دارد.محدودیت اساسی پژوهش حاضر زمان اجرای پژوهش بود که در تابستان (دوره کارورزی) انجام شده است، لذا پژوهشگر دسترسی به کلیه دانش آموزان متوسطه شهرستان در این بازه زمانی جهت توزیع پرسشنامه را نداشته است و از نمونه گیری در دسترس استفاده شده است. ﯾﮑﯽ دیگر ازﻣﺤﺪودﯾﺖﻫـﺎي ﭘـﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿـﺮ،  اﺳـﺘﻔﺎده از  روش ﺧﻮد ﮔﺰارش دﻫﯽ برای اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻫﺎي ﭘـﮋوﻫﺶ  ﺑـﻮد.بر اساس نتایج پژوهش حاضر ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻣﯽ ﺷﻮد در ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎي ﺑﻌـﺪي اﻧـﺪازهﮔﯿـﺮي  ﻣﯿــﺰان و ﻧــﻮع اﺳــﺘﻔﺎده از ﺗﻠﻔــﻦ ﻫﻤــﺮاه در گروه های دیگر دانش آموزی از جمله پسران و یا دوره های تحصیلی دیگر انجام شود ﺗـﺎ امکان  ﻣﻘﺎﯾﺴــﻪ دانش آموزان از ﻧﻈـﺮ  اﻧﮕﯿﺰه،  ﻣﯿﺰان و ﻧﻮع اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه وجود داشته باشد. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻣ ﯽﺷﻮد در ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎي ﺑﻌـﺪي راﺑﻄـﻪ   ﺑﯿﻦ ﻣﯿﺰان و ﻧﻮع اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه ﺑـﺎ ﺳـﺎﯾﺮ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫـﺎ از ﺟﻤﻠﻪ عملکرد تحصیلی، وﯾﮋﮔﯽ ﻫـﺎي ﺷﺨﺼـﯿﺘﯽ اﻓـﺮاد، ﺧﻮد ﮐﻨﺘﺮﻟﯽ وﺧﻮدتنظیمیﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار  ﮔﯿﺮد. .ﺑــﻪ ﻋــﻼوه ﭘﯿﺸــﻨﻬﺎد ﻣــﯽﺷــﻮد در ﺗﺤﻘﯿﻘــﺎت ﺑﻌــﺪي داﻧش آموزان ﺧﻮاﺑﮕـﺎﻫﯽ و ﻏﯿـﺮ ﺧﻮاﺑﮕـﺎﻫﯽ از ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﻣﺘﻤـﺎﯾﺰﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﻬﺘﺮ و دﻗﯿﻖ ﺗﺮي ﺑﻪدﺳﺖ آﯾﺪ. با توجه به نتایج یه دست آمده پیشنهاد می شود تا سایر مدارس و مدیران از تجربه های موفق مدارسی که مورد پژوهش قرار گرفته اند استفاده کنند تا نتایج مشابهی را در استفاده بهینه و به اندازه از تلفن همراه به دنبال داشته باشد.

فهرست منابعآزادمنش، حمیرا؛ احدی،حسن؛ دلاور، علی و منشئی، غلامرضا (۱۳۹۵). ساخت و هنجاریابی پرسشنامه بی موبایل هراسی. اندازه گیری تربیتی، ۶(۲۳)، ۱-۲۲٫ببران، صدیقه و اخوان طباطبایی، مهرنوش(۱۳۹۰). بررسی نقش و تاثیرات استفاده از تلفن همراه بر دختران دانش آموز دبیرستانی. فرهنگ و ارتباطات، ۱(۱)،۹۵-۱۱۸٫حسنی، رفیق(۱۳۹۲). بررسی میزان استفاده از موبایل در سرکلاس درس دربین دانش آموزان دختر و پسر مقطع متوسطه شهر سنندج. آموزش و ارزشیابی، ۶(۲۱)، ۴۵-۶۱٫زارع مقدم، علی( ۱۳۹۵). نرم افزارهای پیام رسان موبایلی رقیبی جدی برای تحصیل دانش آموزان. دومین همایش ملی روانشناسی مدرسه، دانشگاه محقق اردبیلی.ساویزی، بهناز(۱۳۹۴). آموزش رهیافت های حل مسئله. رشد آموزش ریاضی،۳۲(۴)، ۱۶-۲۱٫عسکری، سعید و دلاور، علی(۱۳۹۶). بررسی رابطه میان الگوی مصرف تلفن همراه و احساس «بی موبایل هراسی» درمیان کاربران تلفن همراه. ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، ۶(۴)، ۱۹۷-۲۲۴٫عطادخت، اکبر؛ حمیدی فر، ویدا و محمدی، عیسی(۱۳۹۲). استفاده آسیب زا و نوع کاربری تلفن همراه در دانش آموزان دبیرستانی و رابطه آن با عملکرد تحصیلی و انگیزش پیشرفت. روان شناسی مدرسه، ۳(۲)،۱۲۲-۱۳۶٫قهرمانی،سیما(۱۳۹۴). نقش تلفن همراه بر فرهنگ جوانان. کنفرانس بین المللی رویکردهای نوین در علوم انسانی، مدیریت، اقتصاد و حسابداری.موسوی، سیدکمال الدین و شفیق، یاسمن(۱۳۹۵). اعتیاد به موبایل در جوانان تهرانی: یک بررسی جامعه شناختی. جامعه شناسی ایرا ن، ۱۷(۴)،۱۳۹-۱۶۴٫[۱] Cell-Phone Over-Use Scale

  t درجه آزادی سطح معناداری تفاوت میانگین ها
میزان استفاده از تلفن همراه ۹٫۴۰۳- ۵۹ ۰٫۰۰۱ ۱۸٫۷۵۰-
به اشتراک بگذارید
پست های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.