چگونه برخی عادت‌های افراطی کودک‌مان را کاهش دهیم؟

این ماههای اخیر که نگرانی از ظهور ویروس منحوس کووید۱۹ میهمان ناخوانده خانه‌های همه ما شده است و در خانواده‌هایی که دارای یک یا چند فرزند هستند ، قرنطینه‌های خانگی و اجبار به خانه‌نشینی  تبعاتی از قبیل: عادت به تماشای طولانی‌مدت تلویزیون یا بازی‌کردن‌های بیش از حد متعارف کودکان با کامپیوتر یا گوشی‌های هوشمند را به دنبال داشته که علاوه بر مضرات جسمانی آن منجر به بروز یکسری عادت‌های افراطی و آسیب‌زا به لحاظ روانی و ارتباطات اجتماعی آنان نیز شده که همین موضوع  نگرانی‌های بجای بسیاری از والدین را نیز فراهم آورده است.

در این مقاله قصد داریم درخصوص روش‌هایی که به والدین کمک می‌کند تا بدون استفاده از راهکارهای خشونت‌آمیز و داد و فریاد در کاهش یافتن عادات نامطلوب فرزندشان  (تماشای زیاد تلویزیون یا بازیهای رایانه‌ای و…)موثر واقع شود، صحبت کنیم.

تماشای بیش از حد تلویزیون:

امروزه در تمام خانه‌ها حداقل یک دستگاه تلوزیون و در برخی از خانه‌ها نیز دو دستگاه تلوزیون وجود دارد و کودکان چندساعت در روز را صرف تماشای آن می‌کنند.

برنامه‌های تلوزیونی قطعا ارزش‌های کودکان و برداشت‌های آنها را از دنیا و واقعیت‌های جامعه تحت تاثیر قرار می‌دهند؛ به ویژه هنگامی که این تاثیرات به صورت انباشی باشد. بزرگسالان این توانایی را دارند که بین واقعیت و افسانه و خوب و بد تمایز بگذارند و بتوانند ذهن‌شان را از چیزی که جلو چشمشان به نمایش درآمده است، جداکنند ولی کودکان خام و احساساتی هستند. کودکان چیزی را که می‌بینند و می‌شنوند، باور می‌کنند و دیدگاه‌هایی را که به صورت دیداری و شنیداری جذاب به آنها ارائه می‌شود، قبول می‌کنند.(قاسم‌زاده، ۱۳۹۶)

مدتی بود که بخاطر تلویزیون تماشا کردن زیاده از حد پسر ۵ساله‌ام  نگران بودم. چرا که اخیراً هنگام معاینه چشمانش توسط اپتومتریست به ما توصیه کرده بود که به دلیل داشتن زمینه انحراف چشم می‌بایست میزان ساعتهایی که به صفحه تلوزیون یا مانیتور و گوشی خیره می‌شود را در طول روز کاهش دهیم و ازطرفی به دلیل اینکه کودکان در این سنین این آمادگی را دارند که خود را با شخصیت‌های محبوب و قوی تلویزیون شبیه‌سازی کنند، من نیز احساس می‌کردم که او مستعد این هست که برخی از رفتارهایی را که می‌بیند، نمایش داده و اجرا کند. حتی یکی دو مرتبه هم اتفاق افتاد که شب توی خواب دچار کابوس شد و با صدای گریه او هراسان بیدار شدم.  بنابراین در یک تصمیم مشترک با همسرم به این نتیجه رسیدیم که برای استفاده درست وی از تلویزیون دست به انتخاب بزنیم؛ به این ترتیب که مدت زمانی را که قرار است پسرمان برای تماشای آن سپری کند، تحت کنترل درآوریم.

من و همسرم به این فکر افتادیم که چون پسرمان هنوز خردسال است، بنابراین پیش از آنکه مشکلی ایجاد شود این الگو را که تلویزیون تنها نقش کوچکی در زندگی‌اش داشته باشد، برایش جا بیندازیم و برای این کار برنامه‌ریزی کنیم. به این روش که جایگزین‌های دیگری را درنظر بگیریم و همچنین میزان تماشای تلویزیون توسط خودمان را نیز تنظیم و محدود نماییم. و بعنوان جایگزین از فعالیت‌های لذت‌بخش دیگری که او را شاد و سرگرم نماید، استفاده کنیم. مثلاً: خواندن کتابهای قصه موردعلاقه‌اش در طول روز، همراهی کردن وی برای ساختن کاردستی‌های کاغذ یا بااستفاده از وسایل دورریز و ساده، شعرخوانی و تماشای کتابهای مصوری که برایش جذاب است و باعث ایجاد پرسش‌های متعدد در ذهنش و برانگیختن کنجکاوی‌اش می‌شود، نقاشی با رنگ‌های انگشتی بر روی کاشیهای حمام که به راحتی قابل شستشو هستند، حباب‌بازی و …

ما تصمیم داشتیم که فرزندمان در مدت و وقت معین از برنامه‌های مختص سن وی بهره‌مند شود و از او خواستیم که در انتخاب برنامه‌ها به ما کمک کند، اما در نهایت من و پدرش لیست نهایی را تایید کردیم.

• آنچه در ادامه خواهم گفت، نکاتی است که به احتمال زیاد دانستنش برای شما نیز خالی از فایده نخواهد بود:
  • سعی کنید تا حدامکان، تلویزیون را در وسط برنامه موردعلاقه‌اش خاموش نکنید.
  • به کودک از قبل تذکر دهید و زمان تقریبی خاموش‌شدن تلویزیون را به او گوشزد کنید. مثلا: «وقتی این برنامه تموم بشه، تلویزیون رو خاموش  می‌کنم.»
  • اگر یک برنامه تلویزیونی با زمان صرف شام یا زمان خواب کودک یا سابر برنامه‌های خانوادگی‌تان تداخل دارد، از همان آغاز اجازه روشن کردنش را ندهید.
  • سعی کنید برنامه متنوع دیگری را جایگزین تماشای تلویزیون کنید. بعنوان مثال: «تا زمان شروع برنامه موردعلاقه‌ات یک ساعت باقی‌مونده، تا آن موقع دوست داری چه کاری رو انجام بدی؟» می‌توانید به او پیشنهاداتی ازقبیل: کتاب‌خواندن، ورزش‌کردن و یا بازی خاصی که دوست دارد را بدهید.
  • از تلویزیون برای ترغیب کودک برای مطالعه بهره ببرید. از آنجاکه بسیاری از فیلم‌های و کارتونهای تلویزیونی براساس کتابهای داستانی ساخته شده‌اند، وی راتشویق کنید که کتابهای مربوط به موضوع موردنظرا را بخواند.
  • تماشای تلویزیون را (به عنوان تقویت کننده) برای افزایش فعالیت‌های دیگری که قصد افزایش آن را دارید، منوط کنید. مثلا: می‌توانید بگویید: «رضاجان، اگه مشق‌هات رو تموم کنی می‌توانی قبل از شام نیم‌ساعت تلویزیون تماشا کنی».
  • گاهی کودک‌تان را در تماشای تلویزیون همراهی کنید. با این کار می‌توانید برنامه‌ها را با او مورد بحث قرار دهید و در ضمن آن توضیحاتی به کودک ارائه دهید. دراینصورت نتایج مثبت تماشای تلویزیون تقویت شده و اثرات منفی آن کاهش می‌یابد.

ذکر این نکته نیز حائز اهمیت است که صراحت و قاطعیت در اعمال محدودیت‌های مذکور بسیار تاثیرگذار خواهد بود.

آیا کودک شما دچار اعتیاد به بازیهای کامپیوتری شده است؟

توصیه ما در وهله اول این است که اگر تاکنون خودتان بازی کامپیوتری نکرده‌اید، قضاوت در این‌باره را به بعد از آزمایش آن موکول کنید. چرا که خواهید دانست برخی از آنها کمک می‌کنند که یکسری مهارت‌ها را یاد بگیرد.

• به کودک اجازه دهید که بازی‌های موردعلاقه‌اش را به شما نشان دهد و خودتان آنها را یک بار امتحان کنید تا حالت رقابت پدید آورید. سعی کنید هنگام خرید بازیها خودتان همرا او باشید و بازی‌هایی را انتخاب کنید که علاوه بر دارابودن ارزش آموزشی، جذاب باشند.
• از برنامه‌های کامپیوتری به عنوان جایزه استفاده کنید: مثلا به عنوان انگیزه‌هایی برای انجام تکالیف مدرسه یا کارهای منزل استفاده کنید یا در قبال انجام دادن میزان بیشتری از کار خانه بتواند بازی کند.
• اگر کودک شما می‌خواهد به قیمت انجام ندادن کارهای دیگر به بازیهای کامپیوتری بپردازد، با او قرار بگذارید که فقط بعدازظهر روزهای تعطیل به بازی‌های کامپیوتری بپردازد و یا اینکه با او مسابقه بگذارید و اجازه دهید تا جایی که دوست دارد بازی کند تا از بازی کردن سیر شود.
• اگر تمام روش‌های دیگر را به کار گرفتید و بازهم ناموفق بودند، کامپیوتر را قفل کنید و یا اینکه حتی سیم آن را بکشید تا کودکب به تدریج متوجه شود  که برای بازی کردن از شما اجازه بگیرد.

در پایان توجه به چند نکته برای کاهش رفتارهای نادرست کودک ضروری است:

گاهی والدین به قدری در تعلیم و کنترل فرزندان‌شان دچار افراط می‌شوند که از یاد می‌برند وقتی عمل خوبی از آنها سرمی‌زند، آن عمل را موردتحسین و تشویق قرار دهند، چراکه آن را ساده و بدیهی تلقی می‌کنند. مثلاً اگر فرزندشان  تکالیفش را کامل و بدون یادآوری انجام دهد، اعتنایی نکرده و تحسینش نمی‌کنند اما اگر تکلیف را نیمه رها کند و به سراغ گوشی، کامپیوتر یا تلویزیون برود فورا او را موردسرزنش قرار می‌دهند.

به یاد داشته باشید؛ انتقاد همراه با کمی ستایش نتایج بهتری را از کنترل‌گری صرف به همراه دارد. کودک شما انتظار دارد به او توجه کنید و می‌خواهد این توجه را از هر طریقی به دست آورد پس اگر دیدگاه والدین منفی باشد، از راه‌های منفی به هدف خود می‌رسند.(قاسم‌زاده،۱۳۹۶)

این مقاله درحال تکمیل است….